Níundi áratugurinn var erfiður kafli hjá mörgum sem höfðu gert það gott á sjöunda og áttunda áratugnum, þeirra tími var kannski ekki liðinn en margir máttu muna sinn fífil fegurri. Það voru komnir nýir straumar, nýjar stefnur og nýir hlustendur. Bob Dylan varð fertugur 1981 þegar post-punk og nýbylgja voru alls ráðandi, að ógleymdu MTV sem fór í loftið 1. ágúst það sama ár. Það voru kynslóðaskipti, gömlu risarnir Bob Dylan, Neil Young, The Rolling Stones og þeirra samtíðarmenn voru farnir að eldast og tilheyrðu annarri kynslóð en þeirri sem komin var fram á sjónarsviðið, eins og Duran Duran, Depeche Mode, U2, Police og Iron Maiden, svo eitthvað sé nefnt.
Bob Dylan var af gyðingaættum, en var ekki alin upp við stranga trú, en um 1978 fer hann að verða mjög leitandi, sekkur sér á kaf í kristni og gengur til liðs við evangelísku Vineyrad-hreyfinguna í Kaliforníu. Hún var hluti af þeirri ,,Born again” vakningu sem var þá í miklum vexti í Bandaríkjunum og má kannski helst líkja við hvítasunnuhreyfinguna á Íslandi. Á árunum 1978 til 1981 gaf hann út þrjár plötur sem allar voru trúarlegs eðlis og auk þess mótaði trúin einnig tónleika, hljómsveitina, bakraddir og lagaval. Hann var um tíma eins og hálfgerður predikari og í dag er talað um þetta tímabil sem ,,gospelárin”. Mesti trúarhitinn fjaraði að lokum út og árið 1982 var töluvert rólegt miðað við árin á undan. Hann hættir tónleikaferðum og kom ekki fram aftur með eigin hljómsveit fyrr en 1984.
Hann var engu að síður að þreifa sig áfram og fylgdist vel með því sem var að gerast og kom svo fram í þætti David Letterman árið 1984 með þremur ungum tónlistarmönnum úr amerísku pönksenunni, sem var í gangi á þessum tíma í LA. Á þeim tímapunkti mátti halda að Dylan ætlaði að verða pönkari en ekkert framhald varð þó af því samstarfi og fljótlega fór hann að smala saman í annað band, stórt band með stefnuna á hljómleikaferð um Evrópu.
Nýja bandið var ekkert smá band, Mick Taylor á gítar, fyrrverandi gítarleikari í Rolling Stones, Ian McLagan á hljómborð, Greg Sutton á bassa og Colin Allen á trommur. Þessi túr verður eins konar endurkoma ,,gamla” Dylans því þarna fór hann aftur að spila lög eins og ,,Maggi´s Farm”, ,,Tombstone Blues” og ,,Like a Rolling Stone” sem höfðu ekki verið á prógramminu síðan fyrir gospelárin. Þessi hljómleikaferð var allt öðrum toga en mátti sjá hjá David Letterman. Þetta var klassískt rokkband og úr þessum túr varð hljómleikaplatan ,,Real Live” sem kom út síðla árs 1984. Þessu bandi var þó aðeins ætlað þessi eina ferð um Evrópu og leystist bandið upp í kjölfarið.
Hann virtist samt ekki finna sköpunarkrafti sínum réttan farveg en reyndi þó allt hvað hann gat og var mjög virkur. Tók meðal annars þátt í upptökum á ,,We are the World” með Michael Jackson og nær öllum poppstjörnum þess tíma. Myndbandsupptökur frá þessu sýna raunar mjög vel þá stöðu sem hann var í, hann var virtur, hann var goðsögn, allir í tónlistarbransanum báru virðingu fyrir honum, en hann virkaði utan við sig og óöruggur.
Sumarið 1985 kom Bob Dylan fram á Live Aid ásamt Keith Richards og Ronnie Wood, en atriðið er almennt talið hafa misheppnast. Sagan segir að skyndiákvörðun hafi verið tekin baksviðs um að troða upp ásamt Keith og Ronnie, enda sést vel að þeir voru ekkert æfðir og illa samstilltir. Dylan sagði frá því síðar að ekkert hafi heyrst í mónítorum á sviðinu og þeir því ekki heyrt í hvor öðrum. Hvað sem því líður sést að Dylan var langt frá sínu besta formi þarna. Þetta voru fjáröflunartónleikar fyrir hungursneyð í Eþíópíu og til að bæta gráu ofan á svart lagði Dylan til að hluti af söfnunarfénu yrði notað til stuðnings bænda í Bandaríkjunum, og þóttu þessi ummæli mjög óviðeigandi. Hins vegar heyrði Willie Nelson þessi ummæli og kviknaði þá hugmyndin að Farm Aid sem var haldið í fyrsta sinn í september það sama ár. Þar kom Dylan einnig fram en þá með Tom Petty and the Heartbreakers.
Samstarfið við Tom Petty and the Heartbreakers hélt áfram og árið 1986 fóru þeir saman í stóra tónleikaferð. Dylan segir frá því í bók sinni ,,Chronicles, Volume One” að hann hafi upplifað sig sem kominn á endastöð sem flytjanda, hafi hvorki fundið fyrir neinni tengingu við eigin lög né innblástur til þess að flytja þau af innlifun eða gera eitthvað skapandi við þau, og aðeins hafi verið eftir um tuttugu lög sem hann treysti sér til að flytja og fann þó ekki neina gleði við að flytja þau.
Leiðin út úr þessum vanda áttu eftir að taka sinn tíma, en sumarið 1987 höfðu verið skipulagðir nokkrir tónleikar með Grateful Dead og vildu þeir ólmir æfa fleiri lög en þau sem Dylan var vanur að taka með The Heartbreakers. Í bókinni segir Dylan frá því að hann hafi gert sér upp erindi til þess að komast burt úr aðstæðunum en orðið svo fyrir eins konar uppljómun þegar hann gekk fram á djasshljómsveit sem var að spila á litlum klúbbi í nágrenni við æfingarhúsnæðið. Þar fann hann einhvern neista til að byggja á, sneri aftur og fór að spila eins og óður maður, tilbúinn að bæta nýjum lögum á prógrammið.
Upplifunin af djasshljómsveitinni dugði þó ekki til ein og sér, heldur vakti hún fyrst og fremst hjá honum löngun til þess að endurheimta sitt listræna sjálf. Tónleikarnir með Grateful Dead og síðari ferðin með Tom Petty and the Heartbreakers haustið 1987 urðu því að eins konar ferli þar sem Dylan var smám saman að vinna sig upp af botninum, þó enn vantaði skýra stefnu. Gospel árin og þau verkefni sem Dylan hafði fengist við áður höfðu öll skýra stefnu og þjónuðu ákveðnum tilgangi, en því var ekki til að heilsa þarna og það einkenndi mjög tónlistina og flutninginn. Það vantaði alla sköpun og tengingu við efnið.
Margt af því sem Dylan skrifaði í bók sinni er greinilega sett fram með skáldaleyfi og það er ekki alltaf augljóst hvenær hann fer með staðreyndir og hvenær hann leyfir sögunni að ráða för. Þetta hefur reyndar alla tíð verið einkennandi fyrir Dylan. Hann lætur sjaldnast nokkuð upp með skýrum hætti og skapar þannig dulúð um eigin persónu, eins og það komi honum einum við hvað hann gerir og hvers vegna. Sem er reyndar alveg hárrétt hjá honum, en á sama tíma helsta ástæða þess hversu gaman það er fyrir okkur minni spámennina að rýna í verk hans og líf og reyna að lesa í það sem hann hefur skilið eftir ósagt. Bókin er heldur ekki skrifuð eins og venjulegar endurminningar, heldur eyðir Dylan miklu púðri í að skrifa um sköpunarkraftinn og hvernig hann upplifir sig sem manneskju sem er knúin til að þjóna listinni.
Þegar hljómleikaferðum með Tom Petty and The Heartbreakers og The Grateful Dead lauk haustið 1987 segir Dylan að hann hafi ekki lengur upplifað þetta sem lok sögunnar, eins og hann hafði áður talið, heldur upphafið að nýrri sögu. Hann tók því ákvörðun um að hætta við að hætta, eins og hann hafði verið farinn að hugsa, og byrja þess í stað upp á nýtt og ráða sig til ,,þjónustu fjöldans” eins og hann segir sjálfur í Chronicles. Í framhaldinu ræðir hann við umboðsmann sinn, Elliot Roberts, um að setja saman lítið band og skipuleggja þriggja ára tónleikaferð. Það var tíminn sem hann taldi sig þurfa til að finna bæði sjálfan sig og áhorfendur sína aftur. Tilgangurinn sem hafði vantað undanfarin ár, virtist loksins vera kominn, að nota einfaldleikann til að finna ræturnar á ný.
Samstarfs Bob Dylans við Tom Petty og Gratetful Dead hafði í raun reynst honum vel, en þetta voru fyrirfram skilgreindar einingar sem höfðu einnig sitt eigið sjálf. Til þess að brjóta upp það munstur þurfti að snúa blaðinu við og Dylan vildi byrja upp á nýtt, með báðar hendur tómar og byggja svo upp. Það þýddi því ekki fá einhverjar stjörnur til þess að vera í bandinu, ekki að af ótta við að skyggja á Dylan, heldur til þess að vera hlutlaus stuðningur við Dylan sem sjálfstæðan listamann.
Elliot Roberts hafði verið umboðsmaður G.E Smith um stutt skeið en Smith var atvinnuhljóðfæraleikari og hljómsveitarstjóri og starfaði á þessum tíma sem hljómsveitarstjóri í Saturday Night Live. Hann hafði mikla reynslu af því að vinna með ólíkum tónlistarmönnum og gat brugðist hratt við því sem gerðist í beinni útsendingu. G.E Smith hefur sagt frá því í viðtölum að Elliot Roberts hafi hringt í hann vorið 1988 og sagt að Bob Dylan væri í bænum og hann langaði til að spila, og hvort Smith gæti ekki reddað bassaleikara og trommara og hitt Dylan kvöldið eftir kl. 22:00 í Montana Studios. Smith, sem var mikill Dylan aðdáandi var heldur betur til í það, enda ekki á hverjum degi sem menn fá tækifæri til þess að djamma með Bob Dylan. Smith hóaði því í félaga sína úr Saturday Night, T-Bone Walk á bassa og Chris Parker á trommur.
Þeir voru eðlilega spenntir og voru mættir tímalega á staðinn. Það kom þeim á óvart að enginn var á svæðinu, en þeir komu sér fyrir og voru tilbúnir vel fyrir áætlaðan tíma, en gítar og magnari Dylans höfðu þegar verið stilltir upp. Þeir biðu svo í um 30-40 mínútur og þá kom Dylan allt í einu labbandi út úr myrkrinu, hvort hann hafði beðið þarna allan tímann í myrkrinu eða komið inn um hliðarhurð vissu þeir ekki. Hann heilsaði þeim og greip svo gítarinn og byrjaði að strömma E-hljóm og þeir stukku strax af stað og byrjuðu að spila með honum í E-dúr. Eftir um 10 mínútur af E-hljómi stoppaði Dylan og fór, eins og með hálfum hug, að spila eitt af sínum eigin lögum og þeir eltu. G.E Smith segir frá því að honum hafi ekkert litist á þetta því honum fannst þetta ekki stefna í neina átt og Dylan væri ekki að njóta sín. Þeir félagar höfðu mikla reynslu í að bakka upp aðra tónlistarmenn og hlutverk þeirra var alltaf að styðja við en ekki trana sjálfum sér fram, þeir voru því fljótir að skynja að þetta gengi ekki vel en gerðu sitt besta til að láta honum líða vel. Að lokum snýr Dylan sér að þeim og spyr hvort þeir kunni nokkuð ,,Pretty Peggy-O”, gamalt þjóðlag. Þeir voru nú hræddir um það og þá fór boltinn fyrst að rúlla, og Dylan spilaði lag eftir lag, allt saman gömul þjóðlög, blúsa og standarda, 30-40 lög og þeir eltu hann. Að lokum lagði Dylan gítarinn frá sér og kastaði einhverri óljósri kveðju á þá, þeir voru ekki vissir hvort hann hefði farið fram að pissa, fá sér að drekka eða væri bara farinn. Þegar hann kom ekki aftur pökkuðu þeir saman og fóru. Í leigubílnum á leiðinni heim ræddu þeir að þetta hefði verið gaman, að fá þarna tækifæri til þess að spila með sjálfum Bob Dylan.
Daginn eftir hringdi Elliot Roberts aftur í G.E. Smith og sagði einfaldlega að þeir hefðu fengið giggið. Smith hváði og spurði hvað hann ætti eiginlega við, og Roberts segir þetta hafa verið áheyrnarprufu vegna hljómsveitar fyrir Dylan. Það verður úr að G.E. Smith tekur að sér hljómsveitarstjórn fyrir komandi hljómleikaferð, ásamt Chris Parker á trommur og Kenny Aaronson á bassa, sem kom inn í staðinn fyrir T-bone sem afþakkaði boðið.
Fyrstu tónleikarnir fóru fram 7. júní 1988 og mörkuðu upphaf þess sem kallað hefur verið Never Ending Tour og lauk fyrsta tónleika árinu 19. október, eftir alls 71 tónleika sem verður að teljast ansi þétt dagskrá. Dagskráin hafði reyndar oft verið þétt í gegnum tíðina og sem dæmi taldi Gospel-túrinn 1979-80 alls 79 tónleika frá nóvember til maí og alls var leikið á 60 hljómleikum með Tom Petty and the Heartbreakers. Munurinn lá hinsvegar ekki í fjölda tónleika heldur umgjörðinni. Í staðinn fyrir stórt band og mikla yfirbyggingu var allt strípað niður, almennt minni tónleikastaðir bókaðir og aðeins gítar, bassi og tromma, ásamt Dylan sem spilaði einnig á gítar og munnhörpu. Hér var verið að byrja upp á nýtt, byggja nýjan grunn úr einfaldleikanum til að finna aftur sambandið við lögin, hljómsveitina, áhorfendur og líklega fyrst og fremst sjálfan sig.
Þegar horft er á tónleikaupptökur frá þessum tíma, sést mjög vel hvað allt er einfalt. G.E. Smith var reyndur hljómsveitarstjóri og ,,sideman”, eins og það er kallað, tónlistarmaður sem á ekki að vera sjálfur í sviðsljósinu, heldur styðja aðalnúmerið og halda utan um hljómsveitina og reynsla hans úr Saturday Night Live kom sér vel þarna. Smith hefur lýst þessu hlutverki með mjög sjónrænum hætti og á upptökum af akústíska hluta tónleikanna sést mjög vel hvað hann á við. Hringlaga ljós fellur á sviðið úr 45 gráðu horni og Dylan stendur í miðjunni og skugginn verður langur og ýkir alla andlitsdrætti. Smith stendur hins vegar rétt fyrir aftan, alveg á mörkum ljóss og skugga. Það sést því vel í gítarinn og hendurnar en andlit hans hverfur að mestu í skuggann. Þarna er hlutverkaskiptingin sýnileg, Smith er nálægur, fylgist með hverri hreyfingu hjá Dylan og heldur þannig utan um tónlistina og bandið án þess að draga neina athygli að sjálfum sér.
Auk þess er gaman að fylgjast með Smith á sviðinu. Hann er hávaxinn, ljóshærður með sítt hár, hefur sterka nærveru og mikla sviðsframkomu. Tónlistin sjálf er hröð og gróf, þetta er óheflað rokk og ról, og mikil gredda í gítarnum hjá Smith þannig að skerandi telecaster hljómurinn fer ekki fram hjá neinum. Kenny og Chris mynda mjög þéttan grunn á bassa og trommur á meðan Smith vakir yfir öllu, fylgist með Dylan og gefur félögum sínum merki eftir því sem við á, því það er Dylan sem ræður ferðinni.
Söngur Dylans er hrár en lifandi og maður heyrir að hann er að leggja allt í flutninginn á meðan bandið keyrir tónlistina áfram af slíkum krafti að bæði hraðinn og spennan verða nánast áþreifanleg. Það er augljóslega eitthvað meira í gangi en bara verið að flytja gömul lög. Tilfinningar hafa verið settar í pottinn og einhver gerjun er hafin, spenna í loftinu og eitthvað er að verða til. Maður finnur að Dylan hefur fundið rétta átt og er fullur af ákafa, þó leiðin áfram sé enn ekki alveg fullmótuð.
Yfir Esjuna 